Ana SayfaGenel2019 Nobel Ödülleri’ne Dair Tüm Merak Edilenler

2019 Nobel Ödülleri’ne Dair Tüm Merak Edilenler

Barış, Kimya, Edebiyat, Fizik, Fizyoloji ve Tıp ile Ekonomi alanlarında verilen Nobel Ödülleri’nin sahipleri bir hafta içinde sırayla açıklandı. İşte 2019 Nobel Ödülleri kazananları.

Nobel Ödülü, 27 Kasım 1895 tarihli ve 30 Aralık 1896 tarihinde Stockholm’de açıklanan vasiyetnamesiyle, Alfred Nobel’in kurduğu dernek tarafından verilirken ilk kez de 1901 tarihi itibariyle ödüller sahiplerini bulmaya başladı. Nobel Ödülü; dış nedenler, aday olmamasına bağlı olarak verilmediği yıllardaki para ödülleri, ödülü vermeye yetkili temsilciliklerin fonlarına iade edilmekte… 1940 ve 1942 yılları arasında ise II. Dünya Savaşı nedeniyle Nobel Ödülleri’nin verilemediğini de hatırlatalım.

Nobel Ödülleri ve verildiği alanlar: Fizik, Kimya, Fizyoloji ve Tıp, Edebiyat, Barış ve Ekonomi.

2019 Nobel Ödülleri de bir hafta içinde sırayla açıklandı. Son olarak 2019 Nobel Ekonomi Ödülü sahiplerini buldu. Nobel Barış Ödülü dışındaki tüm ödüller, 10 Aralık 2019 tarihinde İsveç’in başkenti Stockholm’de düzenlenen törenle sahiplerine verilecek. Bu yıl “Barış, Edebiyat, Kimya, Fizik, Fizyoloji ve Tıp ile Ekonomi” alanlarında kimler Nobel kazandı? Yakından bakalım.

2019 Nobel Fizyoloji ve Tıp Ödülü

Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, her yıl tıp bilimine önemli katkıda bulunan bir bilim insanı yahut değerlendirmeye göre bilim insanlarına, Nobel Vakfı tarafından veriliyor. 7 Ekim 2019 tarihinde, Nobel Fizyoloji ve Tıp Ödülü sahiplerini buldu. “Hücrelerin oksijen yeterliliğine adaptasyonu” çalışmaları nedeniyle William G. Kaelin Jr, Sir Peter J. Ratcliffe ve Gregg L. Semenza, 2019 Nobel Fizyoloji ve Tıp Ödülü’nü kazandı.

Nobel Ödül Komitesi konuyla ilgili şu açıklamayı yaptı: “William G. Kaelin Jr, Sir Peter J. Ratcliffe ve Gregg L. Semenza, farklı oksijen seviyelerine yanıt olarak genlerin aktivitesini düzenleyen moleküler işleyişi tanımladı.”

Oksijenin temel faydaları çok uzun süredir bilinirken hücrelerin oksijen seviyesindeki değişimlere nasıl uyum sağladığı bir muammaydı. Oysa ki oksijenin algılanması, pek çok hastalığın merkezinde. 2019 Nobel Ödülü’ne layık görülen bu çalışma sayesinde kanser ve anemi gibi pek çok hastalıkla mücadelede yeni stratejiler geliştirilmesi öngörülüyor.

Kanser hücrelerinin oksijensiz ortamlara adapte olmasını sağlayan HIF-1 adlı protein.

Harvard Üniversitesi’nde onkoloji profesörü olan Kaelin Jr., “tümör baskılayıcı proteinler” üzerinde yaptığı çalışmalarla tanınan bir bilim insanı. John Hopkins Üniversitesi’nde onkoloji alanında çalışan Semenza da “kanser hücrelerinin oksijensiz ortamlara adapte olmasını sağlayan HIF-1’i (hipoksiye bağlı faktörler)” keşfeden bilim insanı. Oxford Üniversitesi’nde moleküler biyolog olan Ratcliffe ise “hipoksiye hücresel reaksiyonlar” alanında çalışmalarını sürdürüyor.

2019 Nobel Fizik Ödülü

James Peebles ile Michel Mayor ve Didier Queloz, 2019 Nobel Fizik Ödülü’nü kazandı. Üç bilim insanı da “evren anlayışını genişleten çalışmaları” nedeniyle Nobel kazandı. Profesör James Peebles, Princeton Üniversitesi’nden. Fiziksel kozmoloji alanında yaptığı teorik keşifler nedeniyle ödüle layık görülürken ödülün diğer yarısı, Cenevre Üniversitesi’nden Profesör Michel Mayor ve Cambridge Üniversitesi’nden Profesör Didier Queloz’a verildi. Profesör Didier Queloz, güneş sistemi dışında bulunan bir gezegenin, güneşe benzer bir yıldızın yörüngesine girmesine ilişkin keşifleri nedeniyle 2019 Nobel Fizik Ödülü’ne layık görüldü.

Ödüle hak kazanan üç bilim insanından James Peebles’in çalışması, evrenin yapısına ve tarihine ışık tutarken son 50 yıl boyunca kozmolojinin temellerini attı. Büyük Patlama modeli; evrenin sıcak, yoğun bir toptan günümüzün büyük, soğuk ve genişleyen evrenine yaklaşık 14 milyar yıl boyunca nasıl geliştiğini açıklarken Büyük Patlama’dan ancak 400 bin yıl sonra evren berraklaştı; ışık ışınlarının uzayda dolaşmasına izin verecek şekilde şeffaf hale geldi. Bu kalıntı, radyasyon kozmik mikrodalga olarak taşlanmış olarak bulunmakta.

Teorik araçlar ve hesaplamalar ile Prof. James Peebles, bu izleri evrenin doğuşundan yorumlayarak yeni fiziksel süreçler keşfetti. Peebles, gözlenebilir evrenin yalnızca yüzde 5’inin yıldızlar, gezegenler ve insanlar olarak bilindiğini söylerken kalan yüzde 95’i hala tam bir gizem! Yani fizikçilerin karanlık enerji ya da karanlık madde olarak tanımladığı maddeler… Karanlık enerjinin, evrenin genişlemesini artırdığı söylenirken, karanlık maddenin gökadaların etrafına sarktığı görünmeyen ve yalnızca yerçekimsel çekimi ile kendini gösteren görünmez bir madde olduğu düşünülmekte…

2019 Nobel Kimya Ödülü

John B. Goodenough, M. Stanley Whittingham ve Akira Yoshino, 2019 Nobel Kimya Ödülü’nün sahipleri. Üç bilim insanı “lityom iyon pillerinin gelişimine’ katkıda bulundukları için Nobel Ödülü’nü kazandı.

“Lityom iyon pillerinin gelişimine’ katkıda bulundukları için 2019 Nobel Kimya Ödülü; John B. Goodenough, M. Stanley Whittingham ve Akira Yoshino’ya gitti.

1922 yılında Almanya’da doğan John Goodenough, çalışmalarını ABD Austin’deki Texas Üniversitesi’nde sürdürüyor. 1941 yılında İngiltere’de dünyaya gelen Stanley Whittingham ise New York’ta çalışmalarına devam ederken; 1948 doğumlu, Japon bilim insanı Akira Yoshino ise Tokyo ve Nagoya’daki Meijo Üniversiteleri’nde görev yapıyor.

İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, 2019 Nobel Kimya Ödülü ile ilgili şu açıklamayı yaptı: “Hafif, şarj edilebilirdir ve güçlü olan lityum-iyon pilleri telefon, bilgisayar ve elektrikli araçlar gibi birçok farklı aletlerde kullanılıyor. Güneş ve rüzgardan elde edilen enerjiyi stoklayan bu piller, fosil enerjiden arınmış bir topluma kapı açtı.”

2019 Nobel Edebiyat Ödülü

2019 Nobel Edebiyat Ödülü’nün sahibi Avusturyalı Yazar Peter Handke. Akademi, Handke’nin “İnsan deneyiminin özgünlüğünü ve sınırlarını dilbilimsel ustalıkla araştıran etkili yapıtları” nedeniyle ödüle layık görüldüğünü açıkladı.

1942 yılında Avusturya’da doğan Handke, ilk romanı “Die Hornissen”i (Yaban Arıları) 1966’da yayımladı. 50 yılı aşan edebiyat kariyerinde farklı roman, oyun ve senaryo türünde eserler veren Handke, II. Dünya Savaşı sonrası Avrupa edebiyatının en önemli figürlerinden biri olarak kabul ediliyor.

Bu yılın Nobel’i Avusturyalı yazar Peter Handke’ye verilirken, geçen yıl verilemeyen 2018 Nobel Edebiyat Ödülü, Polonyalı Olga Tokarczuk’a gitti. Geçen yıl Akademi’yi sarsan cinsel taciz skandalının ardından duyurusu ertelenen 2018 Nobel Edebiyat Ödülü’nün Polonyalı Yazar Olga Tokarczuk’a verilmesi hakkında da şu açıklama yapıldı: “Olga Tokarczuk, sınırlar arası geçişleri bir yaşam biçimi olarak ansiklopedik bir tutkuyla temsil eden anlatısal hayal gücü nedeniyle ödüle layık görüldü.”

1962 yılında Polonya’da dünyaya gelen Tokarczuk, edebiyat kariyerine başlamadan önce Varşova Üniversitesi’nde psikoloji okudu. Ünlü Psikiyatr Carl Gustav Jung üzerine çalışmalar yaptı. İlk romanı “Podroz ludzi ksiegi”yi (Kitap İnsanlarının Yolculuğu) 1993 yılında yayımlayan Olga Tokarczuk; romanlarında doğa ile kültür, akıl ile delilik, erillik ve dişilik, yurt ve yabancılık gibi karşıtlıklar ile bunlar arasındaki geçişkenlikleri ele almakta… Polonyalı Yazar Olga Tokarczuk, Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan 15’inci kadın yazar olarak da tarihe geçti.

Nobel Edebiyat Ödülü şimdiye kadar 29 kez İngilizce, 14 kez Fransızca, 14 kez Almanca ve 11 kez de İspanyol dilinde yazan ustalara verilirken bu dilleri 7 ödülle İsveççe, altışar ödülle İtalyanca ve Rusça, 5 ödülle Lehçe, üçer ödülle de Norveççe ve Danca izliyor. Yunanca, Japonca ve Çince yazan yazarlar ikişer kez ödüle layık görülürken Arapça, Bengalce, Çekçe, Fince, İbranice, Macarca, İzlandaca, Oksitanca, Portekizce, Sırpça-Hırvatça, Yiddiş ve Türkçe yazan yazarlar, birer kez ödül kazandı. 2006 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan Orhan Pamuk’un, Nobel alan ilk Türk yazar olduğunu da vurgulayalım.

2019 Nobel Barış Ödülü

Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmet Ali, 2019 Nobel Barış Ödülü’nün sahibi oldu. Norveç Nobel Komitesi, 2019 yılı Nobel Barış Ödülü’nü Başbakan Ahmed’e, komşusu Eritre ile olan gerilimi sona erdirmek için yaptığı hamleler dolayısıyla verdiklerini açıkladı. 2019 Barış Ödülü’nün aynı zamanda Etiyopya, Doğu ve Kuzey Doğu Afrika bölgelerinde barış ve uzlaşma için uğraşan bütün tarafların da takdir edilmesi anlamına geldiğinin altı çizildi.

Açıklamada “Nobel Barış Ödülü sahibi Abiy Ahmed, Eritre Devlet Başkanı İsaias Afwerki ile işbirliği içinde Etiyopya ile Eritre arasında uzun süredir devam eden ‘ne savaş ne barış’ açmazına son verecek bir barış anlaşmasının ilkelerini belirledi” denmekte… Hala barış yolunda yapılacak çok iş olmasına karşın birçok Etiyopyalı’ya daha parlak bir gelecek umudu veren önemli reformların başlatıldığı kaydedilirken, Abiy Ahmed’in bu reformlarla uzlaşma, dayanışma ve sosyal adaleti teşvik ettiği vurgulandı. Akademi, Abiy Ahmed’in çabalarının takdir ve teşvik edilmesi gerektiğine inancını bildirerek, 2019 Nobel Barış Ödülü’nün kendisine verilmesinin, devlet adamının barış ve uzlaşma çabalarına güç katacağını da ekledi.

2019 Nobel Ekonomi Ödülü

2019 Nobel Ekonomi Ödülü’nü, küresel yoksulluk üzerine yaptıkları çalışmalar ile Abhijit Banerjee, Esther Duflo ve Michael Kremer kazandı.

ABD’deki Massachusetts Institute of Technology (MIT) Üniversitesi’nde Yoksullukla Mücadele ve Gelişme Ekonomisi Profesörü Esther Duflo, bu ödülü kazanan ikinci kadın. Duflo, aynı zamanda bugüne dek ödülün sahibi olan en genç bilim insanı. (Elinor Ostrom, 2009 yılında ekonomi ödülünü kazanan ilk kadındı.) Esther Duflo ve Abhijit Banerjee aynı zamanda Nobel kazanan beşinci evli çift olarak da tarihe geçti!

Fransa’da dünyaya gelen Esther Duflo, Massachusetts Teknoloji Üniversitesi’ nde (MIT) yoksulluğu giderme ve kalkınma ekonomisi konularında çalışmalarını sürdürüyor. Ödülün açıklandığı basın toplantısına da telefonla katıldı ve şöyle konuştu: “Bir kadının başarılı olabileceği ve başarısının takdir edilebileceğini göstermek, umarım çok sayıda çalışan kadını çabalarını sürdürmeye teşvik eder ve erkeklerin onlara hak ettikleri saygıyı göstermelerini sağlar.”

2019 Nobel Ekonomi Ödülü’nü, “küresel yoksulluk” üzerine yaptıkları çalışmalar ile Abhijit Banerjee, Esther Duflo ve Michael Kremer kazandı.

1961 yılında Hindistan’da doğan Abhijit Banerjee, MIT’de ekonomi profesörü olarak görev yapmakta. 1964’te ABD’de dünyaya gelen Kremer ise Harvard Üniversitesi’nde gelişmekte olan toplumlar üzerine çalışıyor. ABD’li ekonomist Michael Kremer ve meslektaşları, 90’ların ortasında Kenya’da yaptıkları saha çalışmalarıyla, yoksullukla mücadelede hangi müdahale biçimlerinin etki yaratacağını sınayarak deney merkezli bir yaklaşımın ne kadar faydalı olabileceğini gösterdi. Abhijit Banerjee ve Esther Duflo da Hindistan ve başka ülkelerde benzer yöntemlerle başka çalışmaları hayata geçirdi. Kullandıkları yöntemler ise kalkınma ekonomisi alanında etkin hale geldi.

Henüz yorum yok

bir cevap yazın