Ana SayfaYaşam90 Yaşında Nobel’i Kucaklayan Leonid Hurwicz’den Prof. Dr. Aziz Sancar’a… 2017 Nobel Ödülleri’nin Ardından

90 Yaşında Nobel’i Kucaklayan Leonid Hurwicz’den Prof. Dr. Aziz Sancar’a… 2017 Nobel Ödülleri’nin Ardından

1901 yılından bu yana verilen Nobel Ödülleri’nin bu yılki sahipleri ve bir Nobel Ödülü nostaljisi… Türkiye’den de aday olanlar, kazananlar, kazanamayanlar…

İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, İsveç Akademisi, Karolinska Enstitüsü ve Norveç Nobel Komitesi tarafından barış, fizik, kimya, edebiyat ve fizyoloji veya tıp alanlarında verilen, 1968 yılından bu yana da ekonomi dalı eklenen Nobel Ödülleri’nin bu yılki sahipleri açıklandı.

Her ödülün ayrı bir komite tarafından verildiği Nobel Ödülleri’nin finansmanı ve idaresi, Alfred Nobel’in 1895 yılındaki vasiyeti doğrultusunda kurulan vakıf tarafından sağlanıyor. Ödül alan kişi ve kurumlara bir madalya, diploma ve para ödülü verilirken bu yılki ödül miktarı da yüzde 12 buçuk zam yapılarak 1.12 milyon dolara yükseltilmişti.

Orhan Pamuk, Prof. Dr. Aziz Sancar, Tevekkül Karman

Günümüze kadar toplam 579 kez, 911 kişi ve kuruluşa takdim edilen Nobel Ödülleri’ni birden fazla kazanan da oldu (Bu durumda rakam toplamda 881 kişi ve 23 kuruluş olarak ifade ediliyor).

2015 yılında Nobel Kimya Ödülü’nü kazanan Prof. Dr. Aziz Sancar.

Türkiye’ye ilk ödülü 2006 yılında yazar Orhan Pamuk getirmişti. İkinci isim ise 2015 yılında Prof. Dr. Aziz Sancar oldu. Hücrelerin hasar gören DNA’ları nasıl onardığını analiz eden araştırmaları sonucunda Nobel Kimya Ödülü’nü kazanan Prof. Dr. Aziz Sancar, “Ailem, kendim ve Türkiye için çok mutluyum. Memleketime böyle bir hizmetim olduğu için gerçekten mutluyum” diye duygusal bir konuşma yapmıştı.

2013 yılında Nobel Barış Ödülü’nü kazanan Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütü, ödüle Ahmet Üzümcü’nün örgütün direktörlüğünü yaptığı dönemde layık görülmüştü. 2011 yılında Nobel Barış Ödülü’nü kazanarak bu ödülü alan en genç kadın ve ikinci Müslüman olan Yemen doğumlu Tawakkol Karman, 2012 yılında Türk vatandaşlığına geçmiş ve Tevekkül Karman adını almıştı. Usta yazar Yaşar Kemal ise ilki 1973’te olmak üzere birçok kez Nobel Ödülü’ne aday gösterilmiş ama ödül alamamıştı. Türkiye’den Nobel Edebiyat Ödülü’ne aday gösterilip ödülü alamayan diğer iki isim ise Leyla Erbil ve İlhan Berk.

Şimdiye Kadar Yalnızca 49 Kadın Kazandı

2017 yılında ne yazık ki Nobel’de yine ‘kadının adı yok’… Şimdiye dek 584 ödülden yalnızca 49’u kadınlara verildi.

Nobel Ödülü alan kadınların ilki 1903 yılında Fizik dalında Marie Curie olurken son ödül de 2015’te tıp alanında Youyou Tu’nun olmuştu.

Alınamayan Nobel Ödülleri

Fransız yazar Jean-Paul Sartre, hayatı boyunca hiçbir resmi ödülü kabul etmedi. 1964 yılında da tıpkı diğer ödüller gibi Nobel Edebiyat Ödülü’nü de geri çevirdi.

1973 yılında Vietnam barışına yaptıkları katkıdan dolayı ABD Dışişleri Bakanı Henry Kissinger ile Vietnam Başbakanı Le Duc Tho ödüle layık görülmüştü. Vietnam Başbakanı, o dönemde ülkesinin içinde bulunduğu durum nedeniyle ödülü almadı.

Almanya’da Hitler döneminde bilim insanlarının ödül almasına izin verilmedi. Dönemin hükümeti, Richard Kuhn (Kimya, 1938), Adolf Butenandt (Kimya, 1939) ve Gerhard Domagk’ın (Fizyololji veya Tıp, 1939) ödüllerini almayacağını açıkladı.

1958’de Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görülen Boris Pasternak da bu kez Sovyetler Birliği’nin baskısıyla ödülü reddetti.

Hapisteyken Ödül Aldılar

Onlar cezaevindeyken Nobel kazananlar: Alman barış eylemcisi ve gazeteci-yazar Carl von Ossietzky 1935 yılında, Myanmar’ın demokrasi yanlısı, muhalefet lideri Aung San Suu Çii 1991’de ve Çinli muhalif yazar Liu Şiaobo 2010’da Nobel Barış Ödülü’ne layık görüldü. Myanmarlı muhalif lider kabul konuşmasını bir yıl sonra Norveç’in başkenti Oslo’da yapmıştı.

İngiliz Yazar Kazuo Ishiguro Kimdir?

Gelelim 2017 yılı kazananlarına… Listede 11 erkek var. Barış, tıp, edebiyat, fizik, kimya ve ekonomi dallarında verilen ödüllere uluslararası bir kampanya ve 11 kişi layık görüldü.

Nobel Barış Ödülü, Nükleer Silahların Yok Edilmesi için Uluslararası Kampanya’ya (ICAN) verilirken, İngiliz yazar Kazuo Ishiguro “Günden Kalanlar” isimli romanıyla Nobel Edebiyat Ödülü’nü aldı.

Nagazaki doğumlu Japon kökenli İngiliz yazar Kazuo Ishiguro’nun ‘Günden Kalanlar’ adlı romanı, Şebnem Sunar’ın çevirisiyle Türkçe’ye kazandırılmıştı. Ishiguro’nun 2005’te kaleme aldığı Never Let Me Go (Beni Asla Bırakma) Time dergisi tarafından, İngilizce yazılmış en iyi 100 roman listesine alınmış ve sinemaya da aktarılmıştı.

İngiliz yazar Kazuo Ishiguro, 2017 Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazandı.

Romanlarındaki büyük duygusal güç sayesinde dünya ile aramızda bulunduğuna inandığımız aidiyet hissinin altındaki derin boşluğu gün yüzüne çıkardığı için 2017’nin kazananı İngiliz yazar Kazuo Ishiguro oldu.

Barış Ödülü, Küresel Sivil Toplum Girişimi ICAN’e

Nükleer silah kullanımının yol açacağı insani sonuçların yıkıcı etkisine dikkat çektiği ve bu tarz silahların anlaşmalarla yasaklanması için gerçekleştirdiği çığır açan çalışmaları nedeniyle Nobel Barış Ödülü’ne layık görülen kampanya, Nükleer Silahların Tamamen Ortadan Kaldırılması İçin Uluslararası Kampanya (ICAN) oldu. Bu bir küresel bir sivil toplum girişimi… Nükleer Silahsızlanma Anlaşması’nın tam ve doğru bir şekilde uygulanması için çalışıyor.

Nobel Tıp Ödülü’ne Jeffrey C. Hall, Michael Rosbash ve Michael W. Young; Nobel Fizik Ödülü’ne yerçekimsel dalgaları gözlemleme alanında yaptıkları katkılar için ABD’li bilim insanları Rainer Weiss, Barry C. Barish ve Kip S. Thorne; Nobel Kimya Ödülü’ne ise Jaques Dubochet, Joachim Frank ve Richard Henderson layık görüldü.

ABD’li ekonomist Richard Thaler, davranışsal iktisat alanındaki çalışmaları sayesinde Nobel Ekonomi Ödülü’nü kazandı. Kimdir bu isimler? Kısaca tanıyalım.

“Biyolojik Saatimizin Nasıl Çalıştığını Hall, Rosbash ve Young’dan Öğrendik”

Jeffrey C. Hall, Michael Rosbash ve Michael W. Young, sirkadiyen ritmi (biyolojik saatimizi) kontrol eden moleküler mekanizmalar alanındaki keşifleriyle Nobel Tıp Ödülü’nün bu yılki sahipleri… Günlük biyolojik ritmi kontrol eden bir geni ayrıştırmayı başardılar ve bu genin gece boyunca hücrede biriken, gündüz de çözünen bir proteini kodladığını ortaya çıkardılar. Daha sonra, bu genden kodlanan başka protein bileşenleri de tespit eden bilim insanları, böylece hücrelerin kendi içinde biyolojik saati nasıl çalıştırdığını açığa çıkardı.

Nobel Komitesi Tıp ödülüyle ilgili olarak şu açıklamayı yaptı: “Yeryüzünde hayat, gezegenimizin dönüşüyle uyumludur. İnsanlar da dahil yaşayan organizmaların bir iç biyolojik saati olduğunu ve bu saatin organizmanın günün doğal ritmine uyum sağlamasına yardımcı olduğunu biliyorduk. Ancak bu saatin nasıl çalıştığını Hall, Rosbash ve Young’ın çalışmaları sayesinde öğrendik. Bu bilim insanlarının çalışmaları, bitkilerin, hayvanların ve insanların biyolojik ritimlerini Dünya’nın devinimiyle nasıl uyumlu hale getirdiğini anlamamıza yardımcı oldu.”

Nobel Fizik Ödülü’nü kazanan Rainer Weiss, Barry C. Barish ve Kip S. Thorne; LIGO dedektörüne ve kütleçekimsel dalgaların gözlemine yaptıkları katkılardan ötürü ödüle layık görüldüler.

Kütleçekimsel dalgalanmaların tespit edilmesinin, evren üzerine tamamen yeni araştırmaların kapılarını açtığı belirtilirken İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi şu açıklamayı yaptı:

“Bu tamamen yeni ve farklı bir şey ve daha önce görülmemiş dünyaların kapılarını açıyor. Bu dalgaları yakalayıp, mesajlarını çözmeyi başaranları çok sayıda keşif bekleniyor.”

Einstein tarafından tahmin edilen ve izafiyet teorisinin bir parçası olan yerçekimsel dalgaların varlığı ilk olarak 2015’te tespit edilmişti.

Kimya dalında ödüle layık görülen Jacques Dubochet, Joachim Frank ve Richard Henderson, çözeltideki biyomoleküllerin yüksek çözünürlüklü yapısının belirlenmesi için geliştirdikleri soğuk-elektron mikroskopisi ile Nobel’i kazandı.

Joachim Frank, bu teknik sayesinde bozuk iki boyutlu görüntülerin yerini keskin üç boyutlu görüntülerin alacağını söylerken akademi de şöyle bir açıklamada bulundu:

“Bilim insanlarının geliştirdiği yöntem, biyokimya alanında yeni bir çağın başlangıcı oldu. Güçlü elektron ışınları biyolojik materyali öldürdüğü için elektron mikroskoplarının sadece ölü maddelerin görüntülenmesine uygun olduğu sanılıyordu. 1990’da Henderson, elektron mikroskobunda atomik çözünürlükte bir proteinin üç boyutlu görüntüsünü elde etmeyi başardı. Dubochet, Frank ve Henderson’ın çalışmaları sayesinde elektron mikroskobu, çok daha verimli bir biçimde kullanılmaya başlandı. 2013’te atomik çözünürlük hedefine ulaşıldı ve araştırmacılar, artık biyomoleküllerin üç boyutlu yapısını düzenli olarak elde edebiliyor. Geçen birkaç yılda bilimsel literatür, antibiyotik dirence yol açan proteinlerden Zika virüsünün yüzeyine kadar her şeyin görüntüleriyle doldu. Büyük bir hızla gelişen biyokimyayı heyecan verici bir gelecek bekliyor.”

Ekonomi Ödülü, Chicago Üniversitesi Öğretim Görevlisi Thaler’ın

2017 Nobel Ekonomi Ödülü, Richard Thaler’e ‘davranışsal iktisat’ yaptığı katkılardan dolayı verildi. Bir dönem Hindistan Merkez Bankası başkanlığı da yapan Richard Thaler, “Dürtme” adlı kitabın yazarı. Şu anda ABD’de Chicago Üniversitesi’nde öğretim görevlisi. Akademi, ekonomi profesörü olan Thaler’in ödülünü şöyle duyurdu: “Thaler, psikolojik varsayımları ekonomik karar alma analizleriyle birleştirdi. Kısmi rasyonellik, sosyal tercihler ve öz-denetim yokluğunun sonuçlarını araştıran Thaler, bu gibi insani faktörlerin bireysel kararları ve piyasa süreçlerini sistematik olarak nasıl etkilediğini ortaya koydu.”

2017 Nobel Ekonomi Ödülü, Richard Thaler’e verildi.

Nobel’in “En”Leri

2007 yılında ekonomi alanında Nobel kazanan Rus asıllı ABD’li ekonomist Leonid Hurwicz ise tüm alanlarda Nobel Ödülü verilen en yaşlı kişi. Hurwicz, Nobel aldığında 90 yaşındaydı ve bir yıl sonra vefat etti.

Prof. Leonid Hurwicz, Nobel Ekonomi Ödülü’nü kazandığında (2007) 90 yaşındaydı.

1915 yılında 25 yaşındayken, babası William Bragg ile Nobel Fizik Ödülü’ne layık görülen Lawrence Bragg, en genç ödül kazanan kişi olarak tarihe geçti.

Aile boyu Nobel kazananlar da yok değil: Marie Curie, eşi Pierre Curie ile 1903’te Nobel Fizik Ödülü’ne layık görülmüştü. Nobel ödülü alan ilk kadın olan Curie, 1911 yılında Nobel Kimya Ödülü’nü de kazandı. Marie Curie, tarihte “iki ödül kazanan tek kadın”… 1935 yılında Curie’lerin kızı Irene Joliot-Curie ve eşi Frederic Joliot, Nobel Kimya Ödülü’nü kazandı. Irene’in kardeşi Eve Curie, 1965’te Nobel Barış Ödülü’nü BM Çocuklara Yardım Fonu UNICEF adına aldı ve UNICEF Başkanı Henry Richardson Labouisse ile evlendi.

Rita Levi-Montalcini ve Stanley Cohen, 1986 yılındaki Nobel Tıp/Fizyoloji Ödülü’nü paylaşmıştı. 1986 yılında Nobel kazanan İtalyan Rita Levi-Montalcini, 77 yaşındaydı. 103 yaşındaki vefatına kadar 1982’de kurduğu Avrupa Beyin Araştırmaları Enstitüsü’nde, Afrikalı bilim kadınlarına destek amacıyla kurduğu Rita Levi-Montalcini Vakfı’nda ve hayat boyu senatör olarak atandığı İtalya meclisinde çalışmaya devam etti.

Nobel Ekonomi Ödülü’nü kazanan 78 kişi arasında yalnızca bir kadın var: Elinor Ostrom (2009). Şimdiye kadar bu ödüle layık görülen en genç isim, 1972’de 52 yaşındayken Nobel’e layık görülen Kenneth J. Arrow.

 

Henüz yorum yok

bir cevap yazın