Ana SayfaYaşamCep Telefonuna Benzeyen Bir Kitabı mı, Klasik Boyuttaki Bir Kitabı mı Okumayı Tercih Edersiniz?

Cep Telefonuna Benzeyen Bir Kitabı mı, Klasik Boyuttaki Bir Kitabı mı Okumayı Tercih Edersiniz?

Çok sevdiğiniz bir yazarın kitabı, cep telefonu boyutunda olsa ilginizi çeker miydi? Ya sayfaları yukarı ve aşağı açılırsa? Normal kitap boyutundan daha küçük olan “mini” kitaplar yaygınlaşıyor. Yayınevlerinin hedefi; cep telefonundan kopamayan, teknolojiyle fazlasıyla haşır neşir olan kuşaklara kitap okuma alışkanlığı kazandırabilmek…

Tüm insanlığın ortak belleği, yazı… Bilginin gelişimi, aktarımı, yayılması “en kolay” şekliyle yazı ile oldu ve M.Ö. 3200’lerde Sümerlilerin yazıyı keşfetmesiyle “tarih” başladı. Bilgi, nesillere aktarıldı; “kitap” bu süreçte en önemli yapı taşı oldu. Papirüsün aksine herkesin ulaşılabileceği “parşömen”in (Latince ince deri anlamına gelen membranae/ zar) iki yüzüne de yazı yazılabilmesi; üst üste eklenebilmesi, yırtılmaması “kitap”ın da önünü açtı.

Rulodan Kodekse

Katlanarak bir araya getirilmiş ve birbirine tutturulmuş sayfalardan meydana gelen, balmumu ile kaplı ahşap malzemelerden yapılan kodeksler ise bugünkü kitapların atası oldu. Parşömen kodeksler, rulo halinde kullanılan kağıtlardan daha elverişliydi ve kutsal yazılarını kodekslere yazan Hıristiyanlar sayesinde tomar mı, kodeks mi tartışmasından kodeks galip çıktı.

Kitabın tarihsel gelişiminde yazı ve kağıt kadar matbaa da büyük rol oynadı.

Çin, kağıdın bulunduğu topraklar… Kağıdın evrimi yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.

Kağıdın gelişimi ve tabii ki matbaa da kitabın tarihsel gelişiminde büyük rol oynadı. Kodeksleri Hıristiyanların kullanmasından dolayı el yazımı kitapların oluşturulması ve basılması işini kilise yapıyordu. Kitap çoğaltma işleri de “scriptoirum” adlı yazı atölyelerinde gerçekleştiriliyordu. M.S. 7. yüzyılda kilise tarafından basılmış olan bu eserler Arapça’ya çevrildi, çoğaltıldı. Resim ve mimarideki değişimler, yazı yazma sanatını da etkiledi ve 13’üncü yüzyıldan itibaren üniversiteler ile birlikte hat sanatı, kitap süsleme sanatı, minyatür de gelişti.

Kağıt gibi matbaanın keşfinde de Çinlilerin öncü olduğu bilinse de günümüz matbaasının atası, 1455 yılında Johann Gutenberg tarafından keşfedilen matbaa. Matbaacılığın bir iş kolu olarak yükselmesi, Avrupa’ya yayılması, kiliseye ve onun dayatmalarına başkaldırı, kültürel bilinç ve birikimin oluşması yani Rönesans Hareketi…  Matbaadan önce dünyada 30 bin el yazması kitabın olduğu tahmin ediliyor; günümüzde ise sonuç ortada.

“İnsanların Sihir Yapabileceğinin Kanıtı: Kitap”

Astrofizikçi, astronomist, yazar ve düşünür Carl Sagan “Kitap, insanların sihir yapabileceğinin kanıtı” diyor: “Kitap, ne şaşırtıcı bir şeydir! Bir ağacın esnek kısımlarından yapılmış, birçok komik karalamalardan oluşan düz bir nesne! Ama bir kez baktığınızda başka bir insanın zihnine girersiniz, belki de binlerce yıl önce ölmüş birinin. O kitabın yazarı sizinle açıkça ve sessizce konuşmaya başlar; sizin zihninizde… Direkt sizinle… Yazı, belki de insanoğlunun en büyük keşiflerinden biridir; birbirini hiç tanımayan, uzak çağların insanlarını birbirine bağlar. Kitaplar zamanın zincirlerini kırar. Bir kitap, insanların sihir yapabileceğinin kanıtıdır.”

Bilim insanı Carl Sagan: “Kitap, insanların sihir yapabileceğinin kanıtı”.

Kitap, hem fiziksel bir nesne hem de teknolojik bir adım. Dolayısıyla “gelişimi” de çok basit değil. Dış görünüş değişebilir, dizimde de ufak tefek değişiklikler olabilir ama kağıda basılan kitabın evrimi iki bin yıldır yavaş yavaş devam etmekte. Günümüzde ise yeni bir kitap boyutu gündemde: Akıllı telefon boyutunda, bildik ölçülerden daha küçük kitaplar…

Bir kitabı nasıl okursunuz? Elinize alırsınız, kapağını çevirirsiniz ve sayfaları açmaya başlarsınız. Klasik kitap boyutundan küçük, sayfaları yukarı ve aşağı açılan bir kitabı okur muydunuz? İlginizi çeker miydi? Birkaç yıldır piyasada olan “mini” boyda kitaplara yenileri ekleniyor. Okuma alışkanlıklarını değiştirebilir mi, sanırız bunun yanıtını verebilmek için zamana ihtiyaç var.

“Mini” Dan Brown, Agatha Christie, John le Carré

Peki hangi yayınevleri “mini” kitaplar piyasaya çıkarıyor? Dünyanın en önemli yayınevlerinden Penguin, bazı yazarlarının kitaplarını bu formatta bastı. Dan Brown, John le Carré, Ian McEwan, Agatha Christie ve F. Scott Fitzgerald kitaplarının “mini” formatları piyasada.

Cep telefonu ölçüsündeki küçük kitaplar, genellikle 8×12 cm boyutunda.

Kitaplar genellikle 8×12 cm boyutunda. Akıllı cep telefonlarını andıran bu kitapların tasarımları da ilgi çekici. Öyle görünüyor ki yayıncılar, “kristal” çocukların yani internet ve akıllı telefonlarla büyüyen, teknolojinin hızla geliştiği günümüz dünyasında büyüyen çocukların/ gençlerin ilgisini çekmek istiyor. Cep telefonuyla fazlasıyla haşır neşir olan bu jenerasyon, her şeyi akıllı telefonundan halletmeye çalışıyor; her şeyi “ekran”dan takip ediyor, okuyor. Ayrıca elektronik kitaplar, sesli kitaplar da var yani dijital yayıncılık da ilerliyor. Okumak her açıdan değerli bir eylem ama cep telefonlarında “okumak”tan daha eğlenceli aktiviteler olduğu da bir gerçek! Yani bu kuşak, minyatür kitapları sever mi, benimser mi, bugünden tahmin etmek zor… Üstelik bu trend, “yeni okuma deneyimi” olarak konuşuluyor ama yatay okunan kitaplar, 1939’da da vardı. II. Dünya Savaşı sırasında okumayı kolaylaştırmak adına bu küçük kitaplar basılmıştı.

Türkiye’de de “Mini” Kitaplar Var 

Peki Türkiye’de durum ne? Can Yayınları’nın popüler ve çok satan kitaplarını bu küçük ve kalın kitaplarda da görüyoruz. İki yıl önce Can Yayınları Genel Müdür Yardımcısı olduğu dönemde “Minikitaplar” üzerine bir röportaj veren ve şu anda yayınevinin Genel Müdürü olan Ali Granit şöyle konuşuyor:

“Minikitap, 2012’de asıl işi matbaacılık ve kağıt olan Hollandalı bir firma tarafından icat edilmiş. Orijinal ismi Flipback. Firmanın kendi gücü sayesinde Hollanda’da işler iyi gitmiş, sonra da Avrupa’nın çeşitli ülkelerine bu formatın patent satışı başlamış. Biz de çeşitli yurtdışı fuarlarda görmüştük o tarihlerde… Flipback’in Türkiye patent haklarını alarak Minikitap ismiyle piyasaya çıktık… Ne Hollanda’da ne de diğer Avrupa ülkelerinde yapılmayan bir şey yaptık, tüm minikitaplarımızın kapağına da tam metin olduğunu belirten bir ibare koyduk.”

Can Yayınları, ilk olarak altı kitap ile yola koyulmuş. Ali Granit, normal boyuttaki versiyondan daha çok satan “minikitaplar” olduğunu söylerken Kazancakis’in Zorba adlı eserini örnek gösteriyor. Hollanda’da, kitabın ağırlığını üçte bire düşüren özel bir kağıt kullanılarak basılan Türkçe kitaplar arasında “klasik”ler var: Ateşten Gömlek/ Halide Edib Adıvar, Mansfield Park/ Jane Austen, Jane Eyre/ Charlotte Brontë, Uğultulu Tepeler/ Emily Brontë, Usta ile Margarita/ Mihail Bulgakov, Piedra Irmağı’nın Kıyısında Oturdum Ağladım/ Paulo Coelho, Veronika Ölmek İstiyor/ Paulo Coelho, Büyük Umutlar/ Charles Dickens, Yüzyıllık Yalnızlık/ Gabriel García Márquez, Notre-Dame’ın Kamburu/ Victor Hugo, El Greco’ya Mektuplar/ Nikos Kazancakis, Günaha Son Çağrı/ Nikos Kazancakis, Martin Eden/ Jack London, Boğulmamak İçin/ George Orwell, Burma Günleri/ George Orwell, Papazın Kızı/ George Orwell, Paris ve Londra’da Beş Parasız/ George Orwell, Bilinmeyen Bir Kadının Mektubu ve Üç Öykü Daha/ Stefan Zweig.

İster “mini” boy olsun, ister “klasik”, okumaya devam edelim!

Normal boyutundan küçük, dikey kitaplar insanların okuma alışkanlıkları değiştirebilir mi? Ya yayıncılık endüstrisi bu trendi takip edip daha çok “mini kitap” piyasaya sürer mi? Bu soruların yanıtları henüz belli değil. Biz okumaya devam edelim!

 

Henüz yorum yok

bir cevap yazın