Ana Sayfaİş DünyasıEndüstri“Coğrafi İşaret” (Cİ) Neden Bu Kadar Önemli?

“Coğrafi İşaret” (Cİ) Neden Bu Kadar Önemli?

“Coğrafi İşaret” (Cİ) nedir? Türkiye’nin coğrafi işaretli, Avrupa Birliği (AB) tescilli ürünleri nelerdir? Geleneksel bilgi ve kültürel değerler korunuyor, üstelik ülke ekonomisine katkısı da tartışılmaz. “Coğrafi İşaret” (Cİ) hakkında merak edilenler, en güncel bilgiler…

Fransa’nın coğrafi işaretli ürünlerden yalnızca 2012 yılında elde ettiği gelir, 19 milyar Euro. Fransa’da coğrafi işaretli peynir, diğer peynirlere göre yüzde 30 oranında daha yüksek fiyata alıcı bulurken İtalya’da da durum pek farklı değil. Toscano yağları tescil edildikten sonra yüzde 20 oranında daha yüksek fiyata satılırken AB genelinde yalnızca 2012 yılındaki coğrafi işaretli ürünlerin toplam satış tutarı, 57.5 milyar Euro.

Bu sıradan bir balzamik sirke değil! İtalyan ekonomisine 1 Milyar Euro civarında bir katkısı olan “Aceto Balsamico Di Modena IGP” adlı “coğrafi işaretli” bir ürün.

Yıllar geçtikçe de Avrupa ülkeleri, coğrafi işaretli ürünleri sayesinde satış rakamlarını dünya çapında yükseltmeye devam ediyor. Bir çarpıcı örnek daha: İtalya’nın Aceto Balsamico Di Modena IGP adlı balzamik sirkesinin 1 milyar Euro civarında satış geliri elde ettiğini biliyor muydunuz?

‘Cİ’ Ülkeler İçin Altın Değerinde

Ülkeler için altın değerinde olan “Coğrafi İşaret” (Cİ) ne anlama geliyor? Bir ürünün coğrafi işaretli olmasını sağlayan kriterler neler? Bizim bu ürünleri tüketmemiz, restoran menülerinde görmemiz neden çok önemli?

Malatya Kayısısı, Avrupa Birliği’nde (AB) tescilli üç üründen biri.

Coğrafi İşaret (Cİ), temel olarak yöresel bir ürünü ifade etmekte. Yani coğrafi işaret, belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri bakımından kökenin bulunduğu yöre, alan, bölge veya ülke ile özdeşleşmiş ürünü gösteren işaret. Gıda, maden, el sanatları, tarım, sanayi ürünleri coğrafi işaret tesciline konu olabilmekte: Malatya Kayısısı, İzmir Boyozu, Antep Baklavası, Gaziantep Bakır El İşlemeciliği gibi.

Güçlü Bir Gelir Kaynağı

Dünyada da güçlü bir gelir kaynağı olan “Coğrafi İşaret”i (Cİ) biraz daha açalım. Belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri itibariyle kökenin bulunduğu bir yöre, alan, bölge veya ülke ile özdeşleşmiş bir ürünü gösteren ad veya işaretlere “coğrafi işaret” denmekte. Coğrafi işaretler, ayırt edici özelliği ile ön plana çıkan ve bulunduğu bölge ile özdeşleşen doğal ürünler, tarım, maden ve el sanatları ile sanayi ürünlerine verilen işaretler… Bir yörede üretilen halı, kilim, kumaş, çini vb. herhangi bir nedenle ün kazanmış olabilir. O yörenin herhangi bir ürünü, meyvesi, taşı, madeni diğer yörelerde üretilenlerden de farklı olabilir. Dolayısıyla bu ürünlerin üzerinde o yörenin adının kullanılması, tüketiciler tarafından o ürünün benzerlerinden farklı özelliklere sahip olduğu şeklinde algılanabilir. Tüketiciler, söz konusu yöre adıyla satılan ürünleri o yörenin adına duydukları güvenle, aynı türdeki diğer ürünlere tercih edebilir.

Geleneksel bilginin bir ürün gibi şekillendirildiği, paketlendiği, alındığı ve satıldığı bir boyutta; “coğrafi işaretler”. Bu açıdan ürünün kalitesi, geleneksel üretim metodu ve coğrafi kaynağı arasında kurulan sıkı bağı simgeleyen bir güvence aynı zamanda. 

Menşe Adı ve Mahreç İşareti

Coğrafi işaretler iki ayrı şekilde değerlendirilmekte: Menşe adı ve mahreç işareti. “Menşe Adı” nedir? “Mahreç İşareti” nedir? Coğrafi işaret korumasına konu edilen ürünün üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinin tamamı, sınırları belirlenmiş coğrafi alanda gerçekleşmek zorunda ise bu durumda bulunan coğrafi işaretlere “menşe adı” denirken menşe adına konu ürünün tanımlanan yerde üretilmiş olması şart. Yani o coğrafi bölgenin dışında üretilemezler. Örnek verelim: Ege Pamuğu, Erzincan Tulum Peyniri, Elazığ Öküzgözü Üzümü, Eskişehir Lületaşı, Malatya Kayısısı, vs.

Eskişehir Lületaşı, “coğrafi işaretli” ürünlerden. Eskişehir dışında üretilemeyecek kadar da değerli.

“Mahreç İşareti” nedir? Ürünün üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinden en az biri, sınırları belirlenmiş coğrafi alanda gerçekleşmek zorunda ise bu durumdaki coğrafi işaretlere deniyor. Mahreç işaretine konu olan ürünün özelliklerinden en az birinin o yöreden kaynaklanması şart ama yöre dışında da üretilebilmesi mümkün. Tabii ki üretimde, bulundukları coğrafi bölgeye ait üretim yöntemlerinin aynen kullanılması ve ürünün kalitesinin aynı olması da gerekiyor. Örnek verelim; Adana Kebabı, Mardin Kaburga, Çorum Leblebisi, Damal Bebeği, Isparta Halısı, Siirt Battaniyesi, Afyon Sucuğu, vs.

Belirli Şartlar Altında Üretim Yapan Herkesi Koruyor

“Coğrafi İşaretler”, diğer sınai mülkiyet haklarından da farklıdır çünkü yalnızca bir üreticiyi değil, belirli şartlar altında üretim yapan kişilerin tümünü korur. “Coğrafi işaret”; alansal, yöresel, bölgesel, ülkesel genelliğe, bir anlamda anonimliğe sahiptir ve sağladığı hak belli bir kişiye veya bazı kişilere de bağlanamaz. 

“Coğrafi İşaret Tescili”nin amacını dört maddede özetlemek mümkün:

  1. Coğrafi işarete konu olan ürünün kalitesinin korunması.
  2. Bilinen özellikte üretiminin sağlanması.
  3. Coğrafi işarete konu olan yörede veya özellikte üretim yapanların korumadan öncelikli olarak yararlanmalarının sağlanması.
  4. Ülkenin milli ve kültürel değerlerinin korunması.

Türkiye’de de her ilin, hatta her ilçenin belli bir ürünün üretimine kaynak teşkil ettiği ve bu ürün ile ünlenmiş olduğu bir gerçek… Doğallık, geleneksellik, sürdürülebilir kalite, bölgesel kalkınma ve dünya pazarında rekabet edebilme teminatı gibi tüm bu özellikler coğrafi işaretlerin katma değerleri arasında.

“Coğrafi İşaret” başvurusu için adres ise Türk Patent ve Marka Kurumu (T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na bağlı). Ürünün üreticisi olan gerçek veya tüzel kişiler, tüketici dernekleri, konu ve coğrafi yöre ile ilgili kamu kuruluşları da bu başvuruyu yapabilmekte. Yeter ki tescilde düzenlenen şartlara uygun üretim yapılsın! Türkiye’de coğrafi işaretler, 1995 tarih ve 555 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamında tescil edilerek korunmakta.

“Coğrafi İşaret” Olarak Tescil Edilemeyecek İşaretler

Bir de coğrafi işaret olarak tescil edilemeyecek işaretler var: Coğrafi işaret tanımına uymayan adlar ve işaretler, ürünün öz adı olmuş adlar ve işaretler, ürünün gerçek kaynağı konusunda halkı yanıltabilecek olan bitki türleri, hayvan soyları veya benzer adlar, kamu düzeni ve genel ahlaka aykırı işaretler ile Paris Sözleşmesi ve Dünya Ticaret Örgütü’nü kuran anlaşmaya üye ülkelerde korunmayan veya koruması sona ermiş veya kullanılmayan adlar ve işaretler… Coğrafi işaret alamıyor.

Coğrafi işaretler, tek bir üreticiyi değil, belirli şartlar altında üretim yapan kişi ya da firmaların tümünü korurken tüketiciyi de korumakta. Geleneksel bilgi ve kültürel değerler de korunurken ülke ekonomisine katkısı tartışılmaz. Ayrıca tüketicilerin coğrafi işaret amblemi olan ürünleri daha çok tercih etmesi ve bu ürünlerin satış değerini artırması da büyük bir avantaj.

Coğrafi işaret alan ürünün ambalajının üzerinde “coğrafi işaret amblemi” mutlaka olmalı.

Coğrafi işaret alan ürünü, diğerlerinden ayırmak için ambalajının üstüne “coğrafi işaret amblemi” konulması zorunlu. Amblemin amacı, ürünün coğrafi işaret/geleneksel ürün olduğu konusunda tüketiciyi bilgilendirmek ve denetleme faaliyetlerini kolaylaştırmak. Tescilli coğrafi işaret ile birlikte amblemin kullanımı şart.

Coğrafi İşaretli Ürün Yarışında Hangi İl Önde?

“Bursa İpeği” yeni tescillenen bir ürün.

Türkiye’de de “coğrafi işaret”li ürünlerin sayısında büyük artış var. Türk Patent ve Marka Kurumu’nun 1 Nisan 2019 tarihli son bültenine göre başvuruları yeni yapılan ürünler; Bayburt Taşı, İzmit Simidi, Karaköprü Narı, Kürtün Araköy Ekmeği. 01 Nisan 2019 tarih ve 50 sayılı Resmi Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Bülteni’nde başvurusu daha önce yapılmış olan, süreci de tamamlanarak tescil edilen ürün ise Bursa İpeği/ Bursa İpek İpliği.

Son iki yılda 198 yeni tescille coğrafi işaret tescil sayısının 406’ya çıktığını da ekleyelim. Coğrafi işaretli ürün yarışında 33 ürünle Ankara birinci sırada. Ankara Döneri, Ankara Erkeç Pastırması, Ankara Tava, Ankara Simidi, Beypazarı Kurusu, Çubuk Agat Taşı, Çubuk Turşusu, Gölbaşı Sevgi Çiçeği, Kalecik Karası Üzümü, Kızılcahamam Bazlaması, Nallıhan İğne Oyası, Nallıhan Örtmesi Ankara’nın “coğrafi işaretli” ürünlerinden. 22 ürünle Şanlıurfa ikinci, 21 ürünle Gaziantep üçüncü, 14 ürünle İzmir dördüncü, 12 ürünle Kahramanmaraş beşinci, 10 ürünle Mersin de altıncı sırada.

Türkiye’nin coğrafi işaret envanteri de dijital ortama taşınmış durumda. “Coğrafi İşaret Envanterinin Dijital Platforma Taşınması” projesi tamamlandı ve envanter, Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) tarafından www.ci.gov.tr internet sitesinde dijital ortama aktarıldı. Başvuru ve denetimlere ilişkin kılavuzlar, coğrafi işaret uygulamaları, tescilli coğrafi işaretlerin üreticileri gibi bilgiler de bu internet sitesinde. Türkiye haritasında herhangi bir ili tıkladığınızda tüm bilgiler elinizin altında.   

Avrupa Birliği’nde (AB) Tescilli Kaç Ürün Var?

“Antep Baklavası” dünyanın her yerinde “Antep Baklavası” olarak tanınıyor çünkü hem coğrafi işaretli bir ürün hem de AB tescilli.

Bu ürünlerin eşdeğerlerine göre daha yüksek ihracat değeri olduğu için ekonomik açıdan katma değer oluşturduğu aşikar. İhracatı geliştirmek adına da bu ürünlerin yurt dışında tescil edilmesi de önemli. Antep Baklavası, Aydın İnciri ve Malatya Kayısısı Avrupa Birliği’nde (AB) tescilli. 14 yerli ürünün tescil işlemleri de sürmekte. https://www.turkpatent.gov.tr/TURKPATENT/commonContent/ABAplication adresinden AB başvurusu hakkında bilgi veriliyor. Başvuruların doğrudan Avrupa Komisyonu adresine (European Commission, DG AGRI, Rue de la Loi, 130, B-1049, Belgium) posta veya e-posta yoluyla gönderilebildiği belirtiliyor ve coğrafi işaretlerin, orijin ülkedeki adıyla ve Latin harfleriyle yazılışı ile korunduğunun altı çiziliyor. Örnek olarak da “İspir Kuru Fasülyesi” verilmekte… “1151/2012 sayılı AB Tüzüğü uyarınca ‘yasal oluşumuna ve bileşimine bakılmaksızın aynı ürünü üreten üreticilerden oluşmuş bir grup’ başvuru yapma hakkına sahiptir” denirken grup içinde ilgili diğer kişilerin de yer alabileceği belirtiliyor.

Henüz yorum yok

bir cevap yazın